Socialisatie bij (adoptie)honden: wat het écht betekent (en wat niet)

Socialisatie is één van de meest gebruikte – en tegelijk meest verkeerd begrepen – termen in de hondenwereld. Bij reactieve, angstige en adoptiehonden horen we vaak: “Hij moet gewoon beter gesocialiseerd worden.” 

Maar wat betekent dat eigenlijk?

Met A.DOPT duiken we dieper in wat socialisatie wel is, wat het niet is, en hoe je hier op een welzijnsgerichte manier mee aan de slag gaat.

Wat socialisatie niet is

Socialisatie is geen training of commando’s

Socialisatie draait niet om zit, af of 'pootje'. In tegenstelling tot wat veel mensen denken gaat het namelijk niet over gehoorzaamheid of commando’s. Een hond kan perfect slagen voor een gehoorzaamheidstest, alle commando’s kennen en zich toch onveilig voelen in de wereld rondom hem.

Training leert een hond wat hij moet doen. Socialisatie leert een hond hoe hij zich kan voelen in verschillende situaties.

Socialisatie is geen chaos op een hondenweide 

Hoewel gemeenten en hondeneigenaren hondenweides vaak promoten als goede plekken voor honden om te socialiseren, tonen gedragsexperts en praktijkervaringen aan dat dit geen gecontroleerde of veilige socialisatieomgeving is. 

In een losloopweide kunnen honden gemakkelijk overstimulatie, stress of conflicten ervaren, omdat ontmoetingen niet op het tempo van de hond verlopen en er geen grenzen worden geboden.

Vooral voor gevoelige of getraumatiseerde honden kan dit juist negatieve ervaringen veroorzaken in plaats van vertrouwen in de wereld. 

Maar ook pups of volwassen (adoptie)honden zonder rugzak ervaren hier geen gezonde grenzen of rust, het vergroot het risico op negatieve ervaringen en dwingt interacties af waar de hond emotioneel of mentaal niet klaar voor is.

Losloopzones waar je hond de mogelijkheid heeft andere honden te negeren of op een natuurlijke manier te benaderen, en waar jij als eigenaar en je hond zich steeds verplaatsen, kunnen wel bijdragen aan het zelfvertrouwen van je hond. Denk maar aan de kust of natuurgebieden in het buitenland.

Ook gecontroleerde ontmoetingen met andere hondeneigenaren, van honden die een goede match blijken, op een privé hondenweide zijn een goed alternatief.

Socialisatie is geen aangelijnde ontmoeting met een andere hond

Ook aangelijnde ontmoetingen met andere honden laat je best achterwege. Aan de lijn kunnen honden hun natuurlijke communicatie en afstandsvergroting niet gebruiken. Ze kunnen niet uitwijken, geen boog maken en geen interactie op eigen tempo aangaan. Dit verhoogt de spanning en kan ervoor zorgen dat honden sneller over hun stressdrempel gaan. Wat eruitziet als ‘interesse’ of ‘sociaal gedrag’, is in werkelijkheid vaak opgebouwde stress.

Door aangelijnde ontmoetingen te vermijden, geef je je hond de ruimte om rust te bewaren en andere honden te leren negeren in plaats van erop te moeten reageren.

Socialisatie gaat niet over hoeveel of hoe vaak je honden ontmoet, maar over hoe veilig en positief die ervaringen zijn. 

Wat socialisatie wel is

Gewenning aan de wereld

Socialisatie betekent: de wereld leren kennen op een tempo dat de hond aankan. Zonder dwang, zonder overspoeling. 

Het gaat om leren dat dingen neutraal of veilig zijn:

• geluiden

• beweging

• mensen

• dieren

• objecten

Hou er hierbij rekening mee dat je hond onder de zogenaamde ‘stressdrempel’ blijft. Enkel dan kan de hond nog een leerervaring opdoen. Van zodra je hierover gaat, stopt het leren, neemt stress het over en wordt dit zichtbaar in gedrag dat duidt op spanning en onrust zoals blaffen, geen focus, niet kunnen stil zitten,... 

Rust leren vinden in een drukke wereld

Een goed gesocialiseerde hond hoeft niet overal op te reageren. Integendeel: hij kan prikkels negeren en ontspannen blijven. Rust is een vaardigheid.

Socialisatie helpt een hond om:

• niet overal op te focussen

• spanning los te laten

• zichzelf te reguleren

Belangrijk hierbij is dat de hond in de situatie ook effectief rust ervaart. Rust mag niet verward worden met rust die wordt opgelegd, waarbij de hond verplicht wordt iets (niet) te doen. Vaak wordt hier, door traditioneel opgeleide hondentrainers, gebruikgemaakt van technieken waarbij de hond weinig keuze krijgt zoals een sliplijn, een dreigende stem/houding of zet men de hond zelf ergens neer. Dit om bijvoorbeeld 'plaats' aan te leren of in een bench te gaan. In dat geval is het mogelijk dat de hond op het eerste gezicht rustig lijkt, terwijl hij de situatie eigenlijk (nog) niet aankan en alsnog stress ervaart.

Wat dan uiteindelijk als 'rust' wordt bestempeld, kan in werkelijkheid aangeleerde hulpeloosheid zijn.

Positieve ervaringen via alle zintuigen

Socialisatie is zintuiglijk. Het gaat over wat een hond ziet (fietsen, kinderwagens, verkeer, andere honden), hoort (stadsgeluiden, stemmen, geluiden op afstand), voelt (verschillende ondergronden, aanrakingen, wind, regen) en ruikt (nieuwe omgevingen, mensen en dieren). Elke positieve of neutrale ervaring bouwt aan het vertrouwen van je hond.

Jij als veilige baken

Misschien wel het belangrijkste onderdeel van socialisatie: jij.

Jij biedt je hond:

• voorspelbaarheid

• veiligheid

• steun

Een hond die weet dat hij bij jou terecht kan, durft de wereld veel beter aan. Socialisatie betekent dus ook: een relatie opbouwen.

Socialisatie van (buitenlandse) adoptiehonden

Bij (buitenlandse) adoptiehonden vraagt socialisatie in sommige gevallen extra aandacht en geduld.

Sommige asielhonden missen een stabiele puppy-socialisatie, hebben mogelijk negatieve of traumatische ervaringen gehad, kennen huishoudelijke of stedelijke prikkels niet of leven in sommige gevallen in een soort overlevingsmodus.

Ook wanneer ze in een veilige omgeving konden opgroeien kan hun verblijf in het asiel en/of de aanpassing naar een nieuwe thuis voor de hond stress met zich meebrengen.

Hun stresssysteem staat vaak al “aan”. Daarom is rustig opbouwen cruciaal.

Hoe socialisatie rustig opbouwen

Begin klein en voorspelbaar, vermijd drukke omgevingen in het begin en observeer voortdurend de lichaamstaal van je hond (zoals bevriezen, wegkijken, liplikken of overmatig hijgen). Geef je hond altijd een uitweg, forceer geen interacties met mensen of andere honden en focus op het belonen van rust in plaats van enthousiasme. Vaak is op afstand observeren al voldoende socialisatie.

Zorg dat er ook steeds voldoende ruimte is om alle opgedane prikkels nadien in alle rust en stilte te verwerken.

Aandachtspunten bij adoptiehonden

• Terugval is normaal

• Overprikkeling kan zich pas later tonen

• (Gedrag dat neigt naar) agressief gedrag kan een uiting van stress of angst zijn 

• Tijd is belangrijker dan snelheid

Elke hond heeft zijn eigen tempo. En dat tempo is altijd correct.

Tot slot

Socialisatie is geen checklist. Geen bewijs van hoe “goed” je hond luistert. Geen brevet van de hondenschool. Socialisatie is vertrouwen.

Socialiseren draait vooral rond je hond leren dat hij veilig is in een wereld die soms best luid en chaotisch kan zijn en niet is afgestemd op honden.

Bij A.DOPT geloven we dat elke hond – ongeacht zijn verleden – recht heeft op die veiligheid.